„Zawsze dawałam sobie radę, ale wszystko kosztowało mnie znacznie więcej wysiłku niż innych”.
„Potrafię świetnie zorganizować pracę innych, a nie jestem w stanie pamiętać o własnych rachunkach”.
„Przez całe życie słyszałam, że jestem zdolna, tylko zbyt chaotyczna”.
Tak może wyglądać historia kobiety, która dopiero w dorosłości zaczyna zastanawiać się nad ADHD.
ADHD u kobiet przez wiele lat bywało rozpoznawane rzadziej. Jednym z powodów jest fakt, że jego obraz nie zawsze odpowiada stereotypowi nadpobudliwego dziecka, które nie może usiedzieć na miejscu. U dziewcząt i kobiet trudności mogą być bardziej dyskretne, a przez to przez długi czas niezauważane.
Jak wygląda ADHD u kobiet?
ADHD może dotyczyć koncentracji uwagi, organizacji, impulsywności oraz nadmiernej aktywności. Jednak sposób, w jaki objawy ujawniają się w codziennym życiu, jest bardzo indywidualny.
U kobiet często zwraca uwagę przede wszystkim chaos organizacyjny. Może pojawiać się zapominanie o spotkaniach, odkładanie obowiązków, częste gubienie przedmiotów, rozpoczynanie wielu rzeczy jednocześnie oraz poczucie nieustannego „nadrabiania życia”.
Częste jest także łatwe rozpraszanie się podczas rozmów, czytania czy wykonywania monotonnych zadań. Jednocześnie osoba może bardzo długo skupiać się na czynności, która jest dla niej interesująca.
„Ale ja nie jestem nadpobudliwa”
To jedno z częstszych zdań pojawiających się podczas rozmów o ADHD.
Nadpobudliwość nie zawsze oznacza bieganie czy niemożność siedzenia. U osoby dorosłej może przejawiać się jako wewnętrzne napięcie, gonitwa myśli, potrzeba ciągłego zajmowania się czymś, trudność w odpoczynku czy wykonywanie kilku czynności jednocześnie.
Z tego powodu ADHD może nie pasować do obrazu, który dana osoba znała wcześniej.
Maskowanie i kompensowanie objawów ADHD
Niektóre kobiety przez lata tworzą skomplikowane strategie, które pozwalają im funkcjonować pomimo trudności.
Kilka kalendarzy. Alarmy w telefonie. Listy zadań. Wielokrotne sprawdzanie. Przyjeżdżanie bardzo wcześnie, żeby nie dopuścić do spóźnienia. Praca do późnej nocy, ponieważ dopiero presja terminu pozwala się skoncentrować.
Strategie te mogą być skuteczne. Problem pojawia się wtedy, kiedy utrzymanie pozornie dobrej organizacji pochłania ogromną ilość energii.
Eksperci zajmujący się ADHD u kobiet zwracają uwagę, że strategie kompensacyjne mogą maskować rzeczywisty poziom trudności i przyczyniać się do późniejszego rozpoznania ADHD.
Dlaczego ADHD u kobiet może zostać rozpoznane dopiero w dorosłości?
Dziecko funkcjonuje w stosunkowo uporządkowanym świecie. Ma plan lekcji, ustalone godziny zajęć i rodziców przypominających o wielu obowiązkach.
W dorosłości liczba zadań rośnie. Studia, praca, dom, rachunki, relacje, dzieci, terminy, planowanie wizyt, zakupy i dziesiątki drobnych spraw wymagają samodzielnego zarządzania.
Właśnie wtedy wcześniejsze strategie mogą przestać wystarczać. Badacze zwracają uwagę, że trudności związane z ADHD mogą stać się bardziej widoczne w okresach zwiększonych wymagań i zmian życiowych, kiedy zmniejsza się zewnętrzna struktura wspierająca codzienne funkcjonowanie.
ADHD a perfekcjonizm
Na pierwszy rzut oka perfekcjonizm może wydawać się przeciwieństwem ADHD. W praktyce bywa sposobem radzenia sobie z chaosem.
Jeżeli ktoś wielokrotnie zapominał o ważnych sprawach, popełniał błędy z nieuwagi albo słyszał, że powinien „bardziej się postarać”, może zacząć nadmiernie kontrolować swoje działania.
Przygotowanie zwykłej wiadomości zajmuje wtedy godzinę. Dokument sprawdzany jest kilka razy. Proste zadanie zostaje odłożone, ponieważ trudno rozpocząć je bez pewności, że zostanie wykonane idealnie.
Nie oznacza to oczywiście, że perfekcjonizm jest objawem ADHD. Może jednak współwystępować z trudnościami wynikającymi z ADHD i stanowić strategię kompensacyjną.
ADHD, emocje i przeciążenie
Osoby zgłaszające się na konsultację często opisują również trudność z regulacją emocji.
Reakcja pojawia się szybko i jest intensywna. Krytyka długo pozostaje w pamięci. Frustracja związana z pozornie prostym zadaniem potrafi być bardzo silna.
Do tego dochodzi przeciążenie wynikające z konieczności ciągłego pilnowania własnej organizacji.
Nie każda trudność emocjonalna oznacza ADHD, dlatego podczas diagnozy ważne jest analizowanie całego obrazu funkcjonowania.
ADHD czy zaburzenia lękowe i depresja?
To również wymaga uważnej diagnozy.
Problemy z koncentracją mogą towarzyszyć depresji, lękowi, przewlekłemu stresowi czy zaburzeniom snu. Z drugiej strony ADHD może współwystępować z innymi trudnościami psychicznymi.
W badaniach nad ADHD u kobiet podkreśla się, że bardziej uwewnętrznione trudności emocjonalne mogą czasami przesłaniać objawy ADHD. Dlatego diagnoza nie powinna sprowadzać się do listy objawów znalezionej w internecie.
Kiedy warto rozważyć diagnozę ADHD?
Warto rozważyć konsultację przede wszystkim wtedy, gdy trudności są długotrwałe, pojawiają się w różnych sytuacjach i realnie wpływają na codzienne życie.
Szczególnie istotne jest pytanie, czy podobny sposób funkcjonowania można odnaleźć również we wcześniejszych etapach życia.
ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym, dlatego diagnoza obejmuje nie tylko teraźniejszość, ale również historię dzieciństwa i dorastania.
Diagnoza ADHD u kobiet w Olsztynie
Późna diagnoza nie oznacza, że wcześniejsze doświadczenia były nieważne. Często pozwala spojrzeć na nie z zupełnie innej perspektywy.
Jeśli od lat towarzyszy Ci poczucie chaosu, przeciążenia, trudności z koncentracją i organizacją, warto sprawdzić, z czego one wynikają.
Możesz umówić konsultację dotyczącą diagnozy ADHD w gabinecie psychologicznym w Olsztynie lub online. Celem diagnozy jest przede wszystkim lepsze zrozumienie sposobu funkcjonowania i dobranie dalszego wsparcia do rzeczywistych potrzeb.
Szczegóły, cena i przebieg: Diagnoza ADHD u dorosłych – Olsztyn.
Źródła merytoryczne
Young S. i wsp., Females with ADHD: An expert consensus statement taking a lifespan approach, BMC Psychiatry, 2020.
World Health Organization, Clinical descriptions and diagnostic requirements for ICD-11 mental, behavioural and neurodevelopmental disorders, 2024.