Coraz więcej dorosłych zaczyna zastanawiać się, czy wieloletnie problemy z koncentracją, organizacją, impulsywnością lub odkładaniem obowiązków mogą mieć związek z ADHD.
Pierwszym krokiem bywa wykonanie internetowego testu. Warto jednak wiedzieć, że test przesiewowy nie jest diagnozą ADHD.
Pełna diagnoza jest procesem, którego celem jest poznanie sposobu funkcjonowania osoby obecnie, ale również prześledzenie jej historii od dzieciństwa.
Jednym z narzędzi wykorzystywanych w diagnozie osób dorosłych jest DIVA-5 – ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny ADHD.
Czy istnieje jeden test na ADHD?
Nie istnieje pojedynczy test, którego wynik automatycznie potwierdza albo wyklucza ADHD.
Kwestionariusze mogą pomóc w rozpoznaniu osób, u których warto przeprowadzić dokładniejszą ocenę, ale nie zastępują diagnozy klinicznej.
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wskazuje, że rozpoznanie ADHD powinno opierać się na całościowej ocenie klinicznej, a nie wyłącznie na kwestionariuszu lub pojedynczym teście.
Podobne podejście przedstawiają wytyczne brytyjskiego National Institute for Health and Care Excellence (NICE), zgodnie z którymi ocena powinna obejmować wywiad kliniczny, historię rozwoju oraz funkcjonowanie osoby w różnych obszarach życia.
Czym jest DIVA-5?
DIVA-5 to ustrukturyzowany wywiad diagnostyczny przeznaczony do oceny objawów ADHD u osób dorosłych.
Rozmowa dotyczy zarówno aktualnego funkcjonowania, jak i dzieciństwa. Analizowane są objawy związane z nieuwagą oraz nadmierną aktywnością i impulsywnością.
DIVA-5 pozwala przejść systematycznie przez objawy ADHD oraz sprawdzić, w jaki sposób wpływały one na życie w różnych okresach.
Ważne: DIVA-5 jest elementem procesu diagnostycznego, a nie samodzielnym „testem potwierdzającym ADHD”. Wynik wywiadu powinien być interpretowany razem z pełnym obrazem klinicznym.
O co może pytać psycholog podczas diagnozy ADHD?
Pytania nie dotyczą wyłącznie tego, czy trudno Ci się skoncentrować. Znacznie ważniejsze są konkretne sytuacje z codziennego życia.
Może chodzić o częste rozpoczynanie wielu zadań i niedoprowadzanie ich do końca, problemy z planowaniem, zapominanie o obowiązkach, gubienie rzeczy, błędy wynikające z nieuwagi czy unikanie monotonnych czynności.
Rozmowa może również dotyczyć impulsywnego podejmowania decyzji, przerywania innym, trudności z czekaniem, wewnętrznego niepokoju lub potrzeby ciągłego pozostawania w ruchu.
Nie ma tutaj „dobrych” ani „złych” odpowiedzi. Najważniejsze są realne przykłady.
Dlaczego podczas diagnozy ADHD pytamy o dzieciństwo?
ADHD należy do zaburzeń neurorozwojowych. Oznacza to, że diagnozując osobę dorosłą, szukamy nie tylko aktualnych problemów, ale również wcześniejszego wzorca funkcjonowania.
Dlatego podczas diagnozy mogą pojawić się pytania dotyczące szkoły, odrabiania lekcji, organizacji, zapominania przyborów, uwag nauczycieli, zachowania podczas zajęć czy relacji z rówieśnikami.
A jeśli niewiele pamiętam z dzieciństwa?
To częsta sytuacja i nie oznacza automatycznie, że diagnoza jest niemożliwa.
Jeżeli są dostępne, pomocne mogą być stare świadectwa, opinie ze szkoły, dokumentacja z poradni psychologiczno-pedagogicznej lub inne materiały opisujące wcześniejsze funkcjonowanie.
Czasami dodatkowych informacji może udzielić rodzic, rodzeństwo albo inna osoba dobrze pamiętająca okres dzieciństwa. Informacje te służą przede wszystkim poszerzeniu obrazu diagnostycznego.
Czy trzeba mieć problemy we wszystkich obszarach życia?
Nie. Jedna osoba może przede wszystkim doświadczać problemów zawodowych, inna organizacyjnych, a jeszcze inna trudności w relacjach.
Ważne jest jednak sprawdzenie, czy objawy są utrwalonym wzorcem i czy wpływają na codzienne funkcjonowanie w więcej niż jednym kontekście.
Diagnoza ADHD nie polega więc na liczeniu pojedynczych zachowań w oderwaniu od życia danej osoby.
Czy DIVA-5 wystarcza do rozpoznania ADHD?
DIVA-5 jest wartościowym elementem procesu diagnostycznego, ale nie powinien być interpretowany w oderwaniu od pełnego obrazu klinicznego.
W trakcie diagnozy należy również zastanowić się, czy obserwowanych trudności nie tłumaczą lepiej inne czynniki.
Problemy z koncentracją mogą występować między innymi w depresji, zaburzeniach lękowych, przewlekłym stresie, problemach ze snem czy w przebiegu innych trudności psychicznych i neurorozwojowych.
Możliwe jest również współwystępowanie ADHD z innymi zaburzeniami. Dlatego ważnym elementem procesu jest diagnoza różnicowa.
Jak przygotować się do diagnozy ADHD?
Nie trzeba uczyć się objawów ani przygotowywać „prawidłowych” odpowiedzi. Wręcz przeciwnie – znacznie bardziej przydatne jest zastanowienie się nad konkretnymi sytuacjami z życia.
Co najczęściej odkładasz? Co regularnie gubisz? W jakich sytuacjach najtrudniej jest Ci się skoncentrować? Jak wygląda Twoje planowanie? Czy często działasz dopiero wtedy, gdy termin jest bardzo blisko? Jak wyglądało to w szkole?
Jeżeli masz dokumenty z dzieciństwa albo wcześniejsze opinie psychologiczne, warto zabrać je na spotkanie.
Co otrzymuję po diagnozie ADHD?
Proces diagnostyczny powinien zakończyć się omówieniem wyników i wyjaśnieniem, jak należy je rozumieć.
Istotne są nie tylko same symptomy, ale również sposób, w jaki wpływają one na życie.
Kolejnym etapem może być ustalenie dalszych zaleceń. W zależności od sytuacji może to oznaczać psychoedukację, wsparcie psychologiczne, pracę nad organizacją i funkcjami wykonawczymi albo konsultację psychiatryczną, jeżeli rozważane jest leczenie farmakologiczne.
Po zakończeniu diagnozy otrzymujesz raport. Po otrzymaniu raportu wskazującego na ADHD zasadna jest pogłębiona diagnoza psychiatryczna. Rozpoznanie medyczne i ewentualne leczenie farmakologiczne ustala lekarz psychiatra.
Diagnoza ADHD u dorosłych – Olsztyn
Jeśli zastanawiasz się, czy Twoje trudności z koncentracją, organizacją lub impulsywnością mogą mieć związek z ADHD, pierwszym krokiem może być konsultacja diagnostyczna.
Diagnozę ADHD u osób dorosłych można przeprowadzić w gabinecie psychologicznym w Olsztynie lub online.
Podczas pierwszego spotkania omawiany jest sposób funkcjonowania, główne trudności oraz dalszy przebieg procesu diagnostycznego.
Umów konsultację dotyczącą diagnozy ADHD.
Szczegóły, cena i przebieg: Diagnoza ADHD u dorosłych – Olsztyn.
Źródła merytoryczne
World Health Organization, Clinical descriptions and diagnostic requirements for ICD-11 mental, behavioural and neurodevelopmental disorders, 2024.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE), Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management – NG87.
Kooij J.J.S. i wsp., DIVA-5 – Diagnostic Interview for ADHD in Adults.