ADHD często kojarzone jest przede wszystkim z dziećmi, nadmierną ruchliwością i problemami z koncentracją w szkole. Tymczasem ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym, którego objawy mogą utrzymywać się również w dorosłości. U osoby dorosłej często wyglądają jednak inaczej niż u dziecka.
Trudności mogą dotyczyć nie tylko skupienia uwagi, ale również organizacji czasu, rozpoczynania i kończenia zadań, pamiętania o obowiązkach, impulsywności czy regulowania emocji.
Wiele osób zgłaszających się na diagnozę ADHD mówi: „Przecież zawsze taki byłem”, „ciągle wszystko odkładam”, „dobrze funkcjonuję tylko pod presją” albo „potrafię zrobić bardzo dużo, ale tylko wtedy, kiedy naprawdę mnie to interesuje”. Właśnie dlatego ADHD u dorosłych przez wiele lat może pozostawać nierozpoznane.
Jakie są objawy ADHD u dorosłych?
Obraz ADHD może być bardzo różny. Nie każda osoba doświadcza tych samych trudności i nie wszystkie objawy muszą być równie nasilone.
Jednym z głównych obszarów jest nieuwaga i trudność w zarządzaniu uwagą. Może przejawiać się częstym rozpraszaniem, zapominaniem o terminach, gubieniem przedmiotów, odkładaniem zadań wymagających dłuższego wysiłku umysłowego czy trudnością w doprowadzaniu rozpoczętych spraw do końca.
Charakterystyczne może być również funkcjonowanie „od zainteresowania do zainteresowania”. Osoba potrafi długo i intensywnie koncentrować się na zadaniu, które jest dla niej ciekawe, a jednocześnie ma ogromną trudność z wykonaniem prostego, lecz monotonnego obowiązku.
Drugim obszarem jest nadmierna aktywność. U osoby dorosłej nie zawsze oznacza ona widoczną ruchliwość. Czasami przyjmuje postać wewnętrznego niepokoju, potrzeby ciągłego działania, trudności z odpoczynkiem, szybkiego tempa mówienia albo wykonywania kilku rzeczy jednocześnie.
Trzeci obszar to impulsywność. Może dotyczyć przerywania innym, podejmowania decyzji bez pełnego zastanowienia, impulsywnych zakupów, szybkiego reagowania w konfliktach czy trudności z czekaniem.
Według ICD-11 ADHD charakteryzuje utrzymujący się wzorzec nieuwagi i/lub nadmiernej aktywności oraz impulsywności, który wykracza poza typowe różnice związane z wiekiem i wpływa na funkcjonowanie człowieka.
ADHD to nie tylko problemy z koncentracją
W praktyce osoby dorosłe często zgłaszają znacznie szerszy zakres trudności.
Mogą mieć problem z oceną czasu potrzebnego na wykonanie zadania. Wiedzą, co powinny zrobić, ale przez wiele godzin nie potrafią zacząć. Zaczynają kilka projektów jednocześnie i pozostawiają część z nich niedokończoną.
Zdarza się także, że funkcjonują bardzo dobrze zawodowo, ale odbywa się to kosztem ogromnego wysiłku. Tworzą rozbudowane systemy przypomnień, wielokrotnie sprawdzają swoje działania albo pracują pod presją ostatniej chwili.
Z zewnątrz mogą wyglądać na świetnie zorganizowane. Wewnątrz jednak stale towarzyszy im poczucie chaosu i przeciążenia.
Czy dorosły może mieć ADHD, jeśli dobrze radził sobie w szkole?
Tak. Dobre oceny nie wykluczają ADHD.
Niektóre osoby przez wiele lat kompensują trudności dzięki wysokim możliwościom poznawczym, wsparciu rodziców, jasno określonej strukturze szkolnej albo ogromnemu wysiłkowi.
Problemy mogą stać się bardziej widoczne dopiero podczas studiów, po rozpoczęciu pracy, przy prowadzeniu własnej firmy, po założeniu rodziny lub wtedy, gdy jednocześnie pojawia się wiele obowiązków.
Jednocześnie ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym. Dlatego podczas diagnozy ważne jest sprawdzenie, czy charakterystyczne trudności były obecne już wcześniej, także w okresie dzieciństwa. W aktualnych kryteriach diagnostycznych istotne jest pojawienie się objawów w okresie rozwojowym.
Jak wygląda diagnoza ADHD u dorosłych?
Diagnoza ADHD nie powinna polegać wyłącznie na wypełnieniu internetowego testu.
Kwestionariusze przesiewowe mogą wskazać, że warto pogłębić diagnostykę, ale same nie są wystarczające do rozpoznania ADHD.
Proces diagnostyczny obejmuje przede wszystkim szczegółowy wywiad dotyczący aktualnego funkcjonowania oraz historii rozwoju. Analizowane są trudności związane m.in. z edukacją, pracą, obowiązkami, relacjami, organizacją życia i codziennym funkcjonowaniem.
W diagnozie można wykorzystywać także ustrukturyzowane narzędzia, takie jak DIVA-5 – wywiad diagnostyczny ADHD u osób dorosłych.
Jeżeli jest to możliwe, pomocne bywają również informacje z wcześniejszych etapów życia: świadectwa szkolne, opinie nauczycieli, dokumentacja psychologiczna albo rozmowa z osobą, która dobrze pamięta funkcjonowanie badanego w dzieciństwie.
Wytyczne brytyjskiego National Institute for Health and Care Excellence (NICE) podkreślają, że diagnoza ADHD powinna opierać się na pełnej ocenie klinicznej i psychospołecznej, historii rozwojowej oraz ocenie funkcjonowania, a nie jedynie na skalach czy kwestionariuszach.
ADHD czy stres, depresja albo zaburzenia lękowe?
To jedno z ważniejszych pytań w procesie diagnostycznym.
Problemy z koncentracją, pamięcią czy organizacją mogą pojawiać się również przy przewlekłym stresie, depresji, zaburzeniach lękowych, problemach ze snem i wielu innych trudnościach.
ADHD może także współwystępować z innymi zaburzeniami.
Dlatego diagnoza różnicowa jest równie ważna jak samo sprawdzenie objawów ADHD. Celem nie jest uzyskanie określonej „etykiety”, lecz możliwie dokładne wyjaśnienie źródła trudności.
Co daje diagnoza ADHD w dorosłości?
Dla wielu osób diagnoza oznacza przede wszystkim lepsze zrozumienie własnego sposobu funkcjonowania.
Pozwala oddzielić objawy od wieloletnich przekonań takich jak: „jestem leniwy”, „brakuje mi silnej woli”, „inni potrafią się zorganizować, a ja nie”.
Diagnoza może również pomóc dobrać strategie związane z planowaniem, organizacją pracy, regulacją emocji i ograniczaniem przeciążenia.
W zależności od potrzeb dalsze postępowanie może obejmować psychoedukację, wsparcie psychologiczne, pracę nad konkretnymi trudnościami oraz konsultację lekarską dotyczącą możliwości leczenia farmakologicznego.
Po zakończeniu diagnozy otrzymujesz raport. Po otrzymaniu raportu wskazującego na ADHD zasadna jest pogłębiona diagnoza psychiatryczna. Rozpoznanie medyczne i ewentualne leczenie farmakologiczne ustala lekarz psychiatra.
Diagnoza ADHD – Olsztyn i konsultacje
Jeżeli obserwujesz u siebie długotrwałe trudności z koncentracją, organizacją, impulsywnością lub wykonywaniem codziennych obowiązków, warto przyjrzeć się im dokładniej.
W gabinecie psychologicznym w Olsztynie lub online możliwe jest przeprowadzenie procesu diagnostycznego ADHD u osób dorosłych.
Umów konsultację dotyczącą diagnozy ADHD w Olsztynie lub skontaktuj się, aby dowiedzieć się, jak wygląda cały proces.
Szczegóły, cena i przebieg: Diagnoza ADHD u dorosłych – Olsztyn.
Źródła merytoryczne
World Health Organization, Clinical descriptions and diagnostic requirements for ICD-11 mental, behavioural and neurodevelopmental disorders, 2024.
National Institute for Health and Care Excellence (NICE), Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management – NG87.