Czym jest lęk przed oceną?
Większość z nas przejmuje się tym, co myślą o nas inni. To naturalne, bo jesteśmy istotami społecznymi. Lęk przed oceną pojawia się wtedy, gdy obawa przed krytyką lub wyśmianiem jest tak silna, że wpływa na codzienne decyzje. Osoba, która go doświadcza, może unikać sytuacji, w których czuje się obserwowana lub oceniana.
Dotyczy to najczęściej takich sytuacji, jak:
wystąpienia publiczne i prezentacje
rozmowy kwalifikacyjne
rozmowy z osobami, których nie znamy
spotkania towarzyskie
zabieranie głosu na spotkaniach w pracy lub w szkole
Jak może się objawiać?
Lęk przed oceną może mieć wiele postaci. Często obejmuje trzy obszary.
Myśli
przekonanie, że inni na pewno zauważą nasze potknięcia
rozpamiętywanie rozmów po ich zakończeniu
niska ocena własnej wartości i obawa przed odrzuceniem
Ciało
przyspieszone bicie serca, drżenie rąk, suchość w ustach
czerwienienie się lub pocenie
trudności z mówieniem
Zachowanie
unikanie sytuacji, w których można zostać ocenionym
wycofywanie się z rozmów
rezygnacja z okazji zawodowych lub towarzyskich
Dlaczego unikanie bywa mylące?
Unikanie przynosi chwilową ulgę, dlatego łatwo się utrwala. Jednocześnie bywa tak, że im częściej unikamy trudnych sytuacji, tym bardziej wydają się one groźne. Nie dzieje się tak u wszystkich, ale zjawisko to jest opisywane w literaturze psychologicznej jako jeden z mechanizmów podtrzymujących lęk.
Co można rozważyć?
Zauważanie myśli, które pojawiają się tuż przed trudną sytuacją, i sprawdzanie, na ile opierają się na faktach.
Przypomnienie sobie, że inni zwykle zajmują się głównie sobą, a nie szczegółową oceną naszego zachowania.
Małe kroki: zamiast od razu wybierać najtrudniejszą sytuację, można zacząć od takiej, która wywołuje umiarkowane napięcie.
Zwracanie uwagi na ciało, na przykład spokojniejszy oddech przed wystąpieniem.
To tylko kierunki do przemyślenia, a nie gotowa recepta. To, co sprawdza się u jednej osoby, u innej może nie działać.
Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?
Rozmowa z psychologiem bywa wartościowa, gdy lęk przed oceną od dłuższego czasu ogranicza pracę, naukę lub relacje, albo gdy pojawia się poczucie, że życie "kurczy się" z powodu unikania. Podczas konsultacji można omówić, jak lęk wygląda w Twoim przypadku, i zastanowić się nad dalszymi krokami.
Możesz umówić się na konsultację psychologiczną w gabinecie w Olsztynie lub online.
Powiązany temat opisuję we wpisie: Lęk społeczny: jak go rozpoznać i do kogo się zwrócić?.