Czym jest lęk przed odrzuceniem?
Obawa przed tym, że ktoś nas nie zaakceptuje, wyśmieje albo zostawi, jest zjawiskiem bardzo ludzkim. Potrzeba przynależności należy do podstawowych potrzeb psychicznych. U części osób ta obawa staje się jednak tak silna, że zaczyna wpływać na codzienne wybory: z kim się spotykamy, co mówimy i czego w ogóle nie próbujemy.
Lęk przed odrzuceniem nie jest osobną jednostką diagnostyczną. To opis doświadczenia, które może pojawiać się w różnych sytuacjach życiowych i w różnym nasileniu.
Jak może się objawiać?
U różnych osób wygląda to inaczej. Do często opisywanych sygnałów należą:
unikanie sytuacji, w których można zostać ocenionym,
stałe przewidywanie krytyki, nawet gdy nikt jej nie wyraża,
nadmierne dostosowywanie się do innych i trudność z powiedzeniem "nie",
szukanie potwierdzenia, że druga osoba nadal nas lubi,
wycofywanie się z relacji, zanim ktoś zdąży nas zawieść,
silna samokrytyka po rozmowie, w której coś nie poszło tak, jak chcieliśmy.
Pojedynczy sygnał nie musi o niczym świadczyć. Warto przyjrzeć się temu, czy pewne wzorce powtarzają się i czy ograniczają życie bardziej, niż by się chciało.
Skąd może się brać ten lęk?
Przyczyny bywają złożone. U części osób mają związek z wcześniejszymi doświadczeniami, na przykład z krytyką, z odrzuceniem przez rówieśników albo z rozstaniem. U innych lęk nasila się w okresach dużego stresu lub zmiany. Często nakłada się na niego surowy wewnętrzny głos, który podpowiada, że "coś jest ze mną nie tak".
Zrozumienie, jak taki mechanizm działa w naszym życiu, bywa pierwszym krokiem do łagodniejszego patrzenia na siebie.
Co można rozważyć?
Nie ma jednej drogi, która pasuje każdemu. Niektórym osobom przydaje się:
zauważanie momentów, w których pojawia się myśl "na pewno mnie odrzucą", i sprawdzanie, na czym ta myśl się opiera,
stopniowe wchodzenie w sytuacje, których się unika, w tempie, które jest do zniesienia,
przypominanie sobie, że odmowa lub krytyka dotyczy konkretnej sytuacji, a nie całej wartości człowieka,
rozmowa z zaufaną osobą o tym, co przeżywamy.
Są to ogólne wskazówki, a nie zalecenia dla każdego. Dobór tego, co ma sens w danej sytuacji, zwykle wymaga rozmowy.
Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?
Warto rozważyć spotkanie z psychologiem, gdy lęk przed odrzuceniem:
utrzymuje się od dłuższego czasu,
sprawia, że rezygnujemy z ważnych dla nas rzeczy lub relacji,
wiąże się z silnym napięciem, bezsennością albo przygnębieniem,
utrudnia pracę, naukę lub życie rodzinne.
Podczas konsultacji psychologicznej można spokojnie opowiedzieć o tym, co się dzieje, zastanowić się nad możliwymi źródłami trudności i omówić dalsze kroki. W razie potrzeby można też skonsultować się z lekarzem.
Jeśli ten temat jest Ci bliski, możesz umówić się na konsultację psychologiczną w gabinecie w Olsztynie lub online.