Czym są uzależnienia?
Uzależnienie to stan, w którym sięganie po substancję (na przykład alkohol, narkotyki, leki) albo powtarzanie określonego zachowania zaczyna dominować nad innymi sprawami, mimo że niesie ze sobą szkody. W klasyfikacji ICD-11 Światowej Organizacji Zdrowia jako uzależnienia behawioralne opisano hazard i gry cyfrowe. Inne zachowania, na przykład zakupy czy korzystanie z internetu, nie są w ICD-11 osobnymi rozpoznaniami, choć mogą być realnym problemem i warto o nich porozmawiać ze specjalistą. Rozpoznanie zaburzeń związanych z używaniem substancji i zachowaniami ustala się według określonych kryteriów, a nie na podstawie samej oceny z zewnątrz.
Najczęściej mówi się o uzależnieniach:
od alkoholu
od substancji psychoaktywnych i niektórych leków
od zachowań, takich jak hazard czy gry cyfrowe
Jakie sygnały mogą budzić niepokój?
Uzależnienie rzadko pojawia się nagle. Często zaczyna się od zachowań, które na początku wydają się nieszkodliwe, a z czasem zajmują coraz więcej miejsca. Do sygnałów, na które warto zwrócić uwagę, należą:
silna, trudna do opanowania potrzeba sięgnięcia po substancję lub zachowanie
trudność z kontrolowaniem, kiedy i ile
kontynuowanie mimo widocznych szkód w zdrowiu, pracy lub relacjach
zaniedbywanie obowiązków i dawnych zainteresowań
potrzeba coraz większych ilości, by odczuć to samo działanie
złe samopoczucie, gdy nie można sięgnąć po substancję lub wykonać danej czynności
ukrywanie zachowania lub minimalizowanie go przed bliskimi
Pojawienie się jednego z tych sygnałów nie oznacza jeszcze uzależnienia, ale warto potraktować je jako powód do przyjrzenia się sytuacji.
Kto może postawić rozpoznanie?
Rozpoznanie uzależnienia ustala lekarz, najczęściej psychiatra lub lekarz specjalizujący się w leczeniu uzależnień. Jest to ważne zwłaszcza w przypadku alkoholu i niektórych substancji, gdzie nagłe przerwanie używania może być niebezpieczne dla zdrowia i wymaga nadzoru medycznego. Dlatego nie warto samodzielnie podejmować decyzji o gwałtownym odstawieniu bez konsultacji z lekarzem.
Do kogo można się zwrócić?
Wsparcie w sytuacji uzależnienia często ma kilka wymiarów i może angażować różnych specjalistów:
lekarza POZ lub psychiatrę, który oceni stan zdrowia
poradnię lub placówkę zajmującą się uzależnieniami
psychologa, z którym można porozmawiać o trudnościach, emocjach i stresie, które towarzyszą sięganiu po substancję lub zachowanie
psychoterapeutę uzależnień, jeśli zostanie to uznane za wskazane
W razie potrzeby warto rozważyć psychoterapię u wykwalifikowanego psychoterapeuty. Wybór formy wsparcia zależy od indywidualnej sytuacji i najlepiej omówić go ze specjalistą.
Co może pomóc w pierwszym kroku?
Sięgnięcie po pomoc bywa trudne, często wiąże się ze wstydem lub obawą przed oceną. Pomocne może być uświadomienie sobie, że uzależnienia są powszechnym i dobrze znanym problemem zdrowotnym, a rozmowa ze specjalistą nie jest przyznaniem się do porażki. Warto też zastanowić się, czy jest ktoś bliski, komu można zaufać i kogo można poprosić o towarzyszenie przy pierwszym kontakcie.
W nagłym zagrożeniu życia lub zdrowia zadzwoń pod numer 112. Dorośli w kryzysie emocjonalnym mogą też skorzystać z telefonu zaufania 116 123.
Jeśli chcesz porozmawiać o swojej sytuacji, możesz umówić się na konsultację psychologiczną w gabinecie w Olsztynie lub online.