Czym jest wypalenie emocjonalne?
Wypalenie emocjonalne to potoczne określenie głębokiego wyczerpania emocjonalnego, które pojawia się po długim okresie napięcia i przeciążenia. Nie jest to odrębne rozpoznanie medyczne. Może dotyczyć pracy, ale także opieki nad bliską osobą, trudnej relacji lub dłużej trwającego stresu w życiu prywatnym.
Jeśli wyczerpanie wiąże się głównie z pracą, więcej piszę o tym we wpisie Wypalenie zawodowe, gdzie omawiam definicję Światowej Organizacji Zdrowia dotyczącą wypalenia w kontekście zawodowym. Przy podobnych objawach u części osób przyczyny są inne, na przykład obniżony nastrój, lęk czy problemy ze snem, dlatego dobrze jest je dokładnie sprawdzić.
Jak może się objawiać?
Wypalenie rozwija się zwykle stopniowo. Często opisywane sygnały to:
uporczywe zmęczenie, które nie mija po weekendzie czy urlopie,
spadek motywacji i poczucie, że obowiązki nie mają sensu,
drażliwość, napięcie lub emocjonalne "wypłaszczenie",
trudności z koncentracją i pamięcią,
dystans lub cynizm wobec pracy i ludzi,
poczucie, że mimo wysiłku niewiele się udaje,
problemy ze snem lub bóle ciała bez wyraźnej przyczyny.
Takie sygnały mogą wiązać się też z innymi trudnościami, na przykład z obniżonym nastrojem, zaburzeniami snu lub problemami zdrowotnymi. Dlatego nie warto stawiać sobie diagnozy samodzielnie.
Co może pomóc na co dzień?
Nie ma jednej metody, która sprawdzi się u każdego. Przydatne bywa przyglądanie się kilku obszarom:
Odpoczynek. Prawdziwa przerwa, czyli taka bez telefonu i zadań, nie zawsze oznacza wyjazd. Czasem wystarczy krótszy, ale regularny czas dla siebie.
Granice. Zastanowienie się, które obowiązki da się odłożyć, delegować lub odmówić.
Podstawy. Sen, ruch i regularne posiłki mają duży wpływ na samopoczucie.
Wsparcie. Rozmowa z kimś zaufanym albo z przełożonym o obciążeniu.
Zauważanie źródeł. Czy przeciążenie wynika z ilości pracy, braku wpływu, braku uznania, a może z konfliktu wartości?
Jeśli źródłem napięcia jest środowisko pracy, zmiana samego sposobu odpoczywania może nie wystarczyć. Czasem potrzebna jest także zmiana organizacji pracy.
Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą?
Warto rozważyć rozmowę z psychologiem, gdy:
wyczerpanie trwa tygodniami lub miesiącami,
pojawia się poczucie beznadziei lub silny spadek nastroju,
trudno funkcjonować w pracy lub w domu,
wzrasta spożycie alkoholu lub leków, aby "wytrzymać".
Przy długo utrzymujących się objawach warto również skonsultować się z lekarzem rodzinnym, który może zlecić podstawowe badania i ocenić, czy nie ma innych przyczyn zmęczenia. Jeśli pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy, zadzwoń pod numer 112 lub, jeśli jesteś dorosła lub dorosły, pod telefon zaufania 116 123.
Podczas konsultacji psychologicznej w gabinecie w Olsztynie lub online można spokojnie omówić, co się dzieje, i zastanowić nad dalszymi krokami.